PAY PİYASASI
  •  Pay Piyasası

  •  Vadeli Piyasalar

  • Araçlar



PAY PİYASASI

PAY PİYASASI

 

Hisse Senetleri Hakkında Genel Bilgi

Hisse Senetleri, Anonim ortaklıklar tarafından çıkarılan ve belirli ortaklık sermayesine katılma payını temsil eden, yasa ve sermaye piyasası kural ve şartlarına uygun olarak düzenlenmiş kıymetli evraklardır.

Hisse Senetleri, şirket sermayesinin belirli bir kısmını temsil eder, sahibine her türlü ortaklık haklarından yararlanma imkanı verir. Bu haklar;

•Şirket karından pay alma hakkı,
•Şirket yönetimine katılma hakkı,
•Oy kullanma hakkı,
•Rüçhan hakkı,
•Tasfiyeden pay alma hakkı,
•Şirket faaliyetleri hakkında bilgi edinme hakkı.

Emir Tipleri

Normal Emirler

İşlem birimi halinde verilmiş, küsuratsız, tam olarak 1 lot (1 adet ya da 1 TL nominal) ve katlarından oluşan emirlerdir. Normal emirleri dört ayrı gruba ayırmak mümkündür. Ancak tüm çeşitlerde bir fiyat limiti söz konusudur.

Limit Fiyatlı Emirler Fiyat ve miktarın girildiği emirlerdir. Girildiği anda kısmen veya tamamen işlem olmazsa, gerçekleşmeyen kısım fiyat ve zaman öncelik sıralamasına uygun olarak hisse senedinin bekleyen (pasif) emirleri arasına yazılır.

Kalanı İptal Et Emirleri (KİE) Fiyat ve miktarın girildiği, ancak sisteme gönderildiği anda hiç işlem görmezse tamamının, kısmen işlem gördüğü durumda görmeyen kısmın emir dosyasına pasif olarak yazılmayarak, sistem tarafından otomatik olarak iptal edildiği bir emir türüdür.

Özel Limit Fiyatlı Emirler (OLFE) Emir miktarının "sıfır-0" olarak girildiği, sadece fiyat verilerek sisteme aktarılan emirlerdir. Varsa daha iyi fiyat seviyelerindekilerden başlamak üzere belirtilen fiyata kadar olan bütün emirleri karşılamak amacı ile girilir. Eğer girildiği anda işlem yapılabilecek emir yoksa pasife yazılmayarak anında sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir.

Özel Limit Değerli Emirler (OLDE) Özel limit fiyatlı emirlerin belirli bir tutar sınırı konmuş şeklidir. Miktar "Sıfır-0" olarak girilir. "Fiyat" girilir. Emre maksimum işlem değeri "TL" olarak yazılır. Bu tür emirler için "Maksimum Değer" kısıtı (limit), emir miktarıdır. Sistem, belirtilen tutardan fazla olmamak şartıyla, girilen limit fiyat seviyesini de dikkate alıp, en iyi fiyatlı emirlerden itibaren işlem gerçekleşmesine olanak sağlayacaktır. Eğer belirtilen fiyat seviyesine ulaşmadan girilen tutar karşılandıysa, daha fazla işlem olmasına sistem izin vermeyecektir. Bu emir türü de pasife yazılamayan yani girildiği anda karşı tarafta emir varsa işlem gören, aksi takdirde otomatik olarak sistem tarafından iptal edilen bir emir türüdür.

Özel Emirler

Borsa Yönetim Kurulu tarafından, menkul kıymet bazında belirlenen hisse sayısını aşan ve başka bir özel emir ile eşlendiğinde İMKB yetkilisinin onayıyla gerçekleştirilen, bölünmez bir bütün olarak işlem gören emirlerdir. Her bir hisse senedi için Borsa tarafından ayrı ayrı belirlenen miktarın üzerindeki emirler özel emir şeklinde verilebilir. Özel emir miktarı, ödenmiş sermayenin en fazla %10’una kadar olabilir. Özel emirler kısmi olarak eşleştirilemezler. Temsilciler tarafından eşleştirilen özel emirler ancak Borsa personeli olan Eksperler tarafından onaylandıktan sonra işlem olarak gerçekleşmiş kabul edilirler. Sisteme girilen özel emirler eşleştirilmeden önce istenildiği zaman iptal edilebilir. Özel emir işlemleri tescil edilmez, ancak işlem hacmi ve işlem miktarı hesaplamalarında dikkate alınır. Özel emir sisteme girildiğinde, değiştirildiğinde, eşlendiğinde veya iptal edildiğinde tüm üye temsilcilerine bilgi içerikli mesajla duyurulur.


Emir Geçerlilik Süreleri

Emirlerde Geçerlilik Süresi
Günlük Emir
“Günlük Emir” olarak adlandırılmasına ve günde iki seans olmasına rağmen, yalnızca verildiği seans sonuna kadar sistemde işlem görmek üzere bekleyebilen emir türüdür. Seans sonuna kadar işlem görmezse, iptal edilecektir. Sistem, aksi belirtilmedikçe, bütün emirleri günlük emir olarak kabul edecektir.
Emrin kısmen karşılanması durumunda, geriye kalan karşılanmamış miktar seans sonuna kadar bekletilecek ve yine karşılanmamışsa, sistem tarafından iptal edilecektir.

Anlık Emir Emre iliştirilen bu koşul, emrin sisteme girildiği anda mümkün olan miktarının karşılanması ve kalan kısmının da pasife yazılmadan iptal edilmesi anlamına gelmektedir. Dolayısıyla bu emir türü sadece girildiği an için geçerli olan bir emir türüdür. KİE, OLFE ve OLDE türü emirler de anlık emir olarak nitelendirilebilir.

Tarihli Emir Emrin, karşılanmak üzere belirli bir tarihe kadar sistemde durmasını sağlar. Mevcut uygulamada emrin maksimum geçerlilik süresi emrin girildiği iş günü ile sınırlıdır. İlk seansta tarihli olarak girilen emir ikinci seansta da geçerli olacaktır. Ancak ikinci seansta da eşleşmez ise gün sonunda iptal edilecektir. İkinci seans içinde verilecek 1 günlük emir sadece ikinci seans için geçerli olacak ve gün sonunda iptal edilecektir
Fiyat Marjları

Baz Fiyat, Fiyat Adımları ve Fiyat Marjı/Fiyat Aralığı

"Baz fiyat" bir payın bir seans süresince işlem görebileceği en alt ve en üst fiyat limitlerinin belirlenmesine esas teşkil eden fiyattır. “Baz fiyat” bir önceki seans “ağırlıklı ortalama fiyat”ının en yakın fiyat adımına yuvarlanması ile hesaplanır. "Fiyat adımı" her pay fiyatı için bir defada gerçekleşebilecek en küçük fiyat değişimidir.

Bir pay için seans içinde önerilebilecek en düşük ve en yüksek fiyatlar o payın "fiyat marjı/fiyat aralığı"nı oluşturur. Fiyat marjı baz fiyatın %10 üstü ve altı şeklinde her seans için sistem tarafından otomatik olarak hesaplanır. Üst sınır, uygun olan üst fiyat adımına, alt sınır ise alt fiyat adımına yuvarlanarak belirlenir. Rüçhan hakkı kupon pazarında fiyat marjı %25’tir.

Kredili İşlem,Açığa Satış ve Menkul Kıymet Ödünç Alma- Verme
Açığa satış işlemi, sahip olunmayan sermaye piyasası araçlarının satılmasını ya da satışına ilişkin emrin verilmesini ifade eder. Satışa ilişkin takas yükümlülüğünün ödünç alınan sermaye piyasası araçları ile yerine getirilmesi de açığa satış sayılır.

Açığa satış işlemi gerçekleştirebilmek için emrin baştan açığa satış emri olarak girilmesi gerekir. Gerçekleşen açığa satış işlemleri Günlük Bülten'de hisse bazında, her fiyat seviyesinde miktar ve sözleşme adedi belirtilerek ilan edilir.

Borsamız düzenlemelerinde “Kredili Menkul Kıymet ve Açığa Satış İşlemlerine Konu Olan Menkul Kıymet Listesi”, Gözaltı Pazarı hariç tutularak İMKB Pazarları’nda işlem gören tüm hisse senetlerini ve borsa yatırım fonlarını kapsayacak şekilde belirlenmiştir. Dolayısıyla, BİST Ulusal, Kurumsal Ürünler Pazarı, İkinci Ulusal ve Yeni Ekonomi Pazarları’nda işlem gören hisse senetleri ve borsa yatırım fonları hem kredili hem de açığa satış işlemlerine konu olabilmektedir. Ancak, Sermaye Piyasası Kurulu’nun 23.07.2010 tarih ve 21/657 sayılı kararı gereği oluşturulan ve Borsamızca duyurularak 01 Ekim 2010 tarihinden itibaren uygulamaya alınan A, B ve C sınıflandırması kapsamında B ve C listelerinde yer alan hisse senetleri, hangi pazarda işlem gördüğüne bakılmaksızın kredili işleme ve açığa satış işlemine konu olamayacaktır
İşlem Saatleri
İMKB PAY PİYASASI (PP) SEANS SAATLERİ

PP (Ulusal Pazar, Kurumsal Ürünler Pazarı, İkinci Ulusal Pazar, Serbest İşlem Platformu ) ve GİP
1. Seans 09:30-12:30
Açılış Seansı 09:30-09:50
Emir Toplama 09:30-09:45
Açılış Fiyatlarının Belirlenmesi ve Açılış İşlemleri 09:45(+)*
Piyasa Yapıcı-İlk Kotasyon Girişi 09:45(+)*-09:49
Sistem-Otomatik İlk Kotasyon Atama 09:49
Sürekli Müzayede (SM) ve Piyasa Yapıcılı SM Yöntemi 09:50-12:30
Tek Fiyat Seansı 09:50-12:30
Emir Toplama 09:50-12:25
Tek Fiyatın Belirlenmesi 12:25(+)*
PP (Ulusal Pazar, Kurumsal Ürünler Pazarı, İkinci Ulusal Pazar, Gözaltı Pazarı, Serbest İşlem Platformu ) ve GİP
2. Seans 14:00-17:40
Açılış Seansı 14:00-14:15
Emir Toplama 14:00-14:10
Açılış Fiyatlarının Belirlenmesi ve Açılış İşlemleri

14:10-(+)*

Piyasa Yapıcı-İlk Kotasyon Girişi 14:10(+)*-14:14
Sistem-Otomatik İlk Kotasyon Atama 14:14
Sürekli Müzayede (SM) ve Piyasa Yapıcılı SM Yöntemi 14:15-17:30
Tek Fiyat Seansı 14:15-17:33
Emir Toplama 14:15-17:30
Tek Fiyatın Belirlenmesi 17:30(+)*
Kapanış Seansı 17:30-17:38
Emir Aktarımı 17:30-17:33
Emir Toplama 17:33-17:36
Kapanış Fiyatlarının Belirlenmesi 17:36(+)*
Kapanış Fiyatından/Tek Fiyattan İşlemler 17:38-17:40
Toptan Satışlar Pazarı
Resmi Müzayede İşlemleri (**)

10:30-12:00

Birincil Piyasa İşlemleri

Rüçhan Hakkı Kuponu Pazarı Yeni Pay İşlemleri

Payın bulunduğu pazarın içinde, aynı seans süresince gerçekleştirilecektir.

RHKP'deki menkul kıymetler açılış-kapanış seansına seansına dahil edilmez.

*(+) : İşlemlerin tamamlanmasına bağlı olarak değişebilecek bir saati ifade eder.

** : ME, MY, MF, MV koduyla yapılan resmi müzayede işlemleri için geçerli olan seans saatleri ifade eder.

Takas Esasları

Hisse senetlerinin takası Türkiye'deki tek yetkili takas ve merkezi saklama kuruluşu olan BİST Takas ve Saklama Bankası A.Ş (Takasbank) tarafından gerçekleştirilmektedir:..

* Takas günü T+2 şeklinde, işlemi izleyen ikinci iş günüdür.

* Çoklu netleştirme sistemi uygulanır.

* Ödemeler aynı gün hesaplarda biriken fonlarla yapılır.

* Ödeme karşılığı teslim esası uygulanır.